ارزش و اهميت آب در روايات اسلامي

معصومین (ع) آب را بهترین نوشیدنی در دنیا و آخرت، اولین آفریده، اولین چیزی كه در قیامت از آن سؤال می شود و معرفی كرده اند. برخی روایات در این مورد عبارتند از:

رسول اكرم (ص) می فرمایند: « خداوند 3 چیز با بركت را نازل كرده است: آب، آتش و گوسفند»[1]. پیامبر (ص) در این سخن كوتاه، جامع و پرمعنا ابتدا از آب نام می برد زیرا دو مورد دیگر نیز از وجود آب به هستی رسیده اند. اگر آب وسیله آتش را فراهم نمی كرد آتشی پدید نمی آمد و اگر منابع وجودی گوسفند را مهیا نمی ساخت گوسفندی وجود نداشت، پس بركت آب، حرف اول را می زند.

امام صادق (ع) فرمودند: «پایداری دنیا با سه چیز است: آتش، نمك و آب»[2]

امام صادق (ع) فرمودند: «برای زمین پایداری نیست مگر با آب (زمین بدون آب پایدار نمی ماند)»[3]

امام صادق (ع) فرمودند: «ای مفضل! بدان كه اساسی ترین نیاز زندگی مادی انسان آب است و نان. بنگر كه خداوند چگونه در این دو تدبیر كرده است: نیاز انسان به آب بیشتر از نیازش به نان است زیرا انسان آب را هم برای خوردن استفاده می كند و هم برای وضو، غسل، شستشوی لباسها، سیراب سازی حیوانات و آبیاری باغ و مزارع، از این رو آب خرید و فروش نمی شود»[4]

امام علی (ع) می فرمایند: «كسی كه آب و خاك یعنی نیروی طبیعی دارد و نیروی انسانی خود را برای بهره برداری به كار نمی بندد و با فقر و گدایی می گذراند نفرین و لعنت بر او باد»[5]

امام رضا (ع) می فرمایند: «نام آب خشیه الله است، یعنی مخلوقی كه از خدا ترسیده، زیرا خداوند با هیبت به آن گوهر نظر افكند و تبدیل به آب شد»[6]

امام علی (ع) فرمودند: «شریف ترین نوشیدنی، آب است»[7]. در جای دیگر می فرمایند: «بهترین نوشیدنی در دنیا و آخرت، آب است.»[8]

رسول اكرم (ص) فرمودند: «بهترین نوشیدنی در دنیا و آخرت آب و بهترین خوراكی در دنیا و آخرت گوشت و سپس برنج است.»[9]

از امام صادق (ع) نقل است كه رسول اكرم (ص) فرمودند: «بهترین نوشیدنی بهشت آب است.»[10]

امام كاظم (ع) فرمودند: «بیشترین لذت در نوشیدن آب سرد است.»[11]

امام صادق (ع) فرمودند: «نخستین چیزی كه خدای عزوجل از بنده اش سؤال می كند این است كه آیا تو را از آب گوارا سیراب نساختم.»[12]

امام صادق (ع) فرمودند: «مزه آب حیات است و طعم نان قوت.»[13] امام (ع) با جمله طعم الحیات می خواهند اهمیت و ارزش ‍آب را بیان نمایند، اگر مزه ای برای آب تعیین شود، غیر از حیات، مزه دیگر ندارد و در او بهترین طعمها و گواراترین لذتها وجود دارد، و با آشامیدن آن جانداران ادامه حیات می دهند و در صورت نبود آن زندگی مفهومی ندارد و نبود آن مساوی است با نابودی حیات.

محمد بن سنان گوید: «از امام صادق (ع) از اولین چیزی كه خداوند آفرید سؤال كردم. فرمودند: اول چیزی كه خداوند عزوجل خلق كرد چیزی است كه همه اشیاء را از او آفرید. عرض كردم فدایت شوم آن چیست؟ فرمودند: آب.»[14]

جابربن جعفی از امام باقر (ع) روایت كرده است: «كه اولین آفریده خدا چیزی بود كه تمام اشیاء از آن بوجود آمد و آن هم آب است.»[15]

رسول اكرم (ص) فرمودند: «بدرستی كه عرش خدا بر آب بود و چیزی پیش از آب آفریده نشده بود.» 

محمد بن مسلم از امام باقر (ع) نقل كرده است: «همه چیز در اصل آب بود و عرش خدا هم بر آب قرار داشت.»[16]

از حضرت ابی عبدالله (ع) نقل است كه فرمودند: «خداوند آدم را از آب و گل آفرید پس همت اولاد آدم در آب و گل است.»[17]

معصومین تعبیر «ماء معین» (=آب جاری) را بر امام غایب (ع) تطبیق كرده اند كه در این صورت آن یك تعبیر كنایی برای رهبر آسمانی امت اسلام خواهد بود و استفاده از این واژه درباره امام زمان (عج)، كه علم و عدالت جهان گستر او مایه حیات است، نیز خود نشانی از ارزشمندی آب است. هادیان شیرازی (1378)، در رساله خود با عنوان «موعود در قرآن: سلام بر مظهر آب روان»، تفسیر واژه آب در قرآن، را وجود مقدس ائمه (ع) و امام زمان (عج) می داند. نویسنده با توجه به آیاتی از قرآن، مانند آیه 21 سوره زمر و 30 ملك، كه از آب به عنوان یكی از نعمت‏های بزرگ الهی كه انسان را به خداشناسی رهنمون می‏سازد یاد شده و همچنین برخی از روایات كه در تفسیر آنها وارد شده به این نتیجه می‏رسد كه همان‏گونه كه زمین و طبیعت برای طراوت و بارور شدن نیاز به آب دارند و با جریان آب، روی زمین زیبایی و بركت نمایان می‏شود، روح بشر نیز در تداوم حیات خود، به چنین خوراك و آبیاری نیاز دارد و آن، انوار ائمه و نور امام عصر است كه در دل‏ انسان‏ها جریان می‏یابد و پاكی‏ها و زیبایی‏های معنوی را در جان و جامعه بشری جاری و ساری می‏سازند؛ چنان‏كه در زیارت امام علی (ع) آمده است: سلام بر تو ای مظهر آب روان.

جهان زیبا با آب زیباست...